Πολλές παραλίες μας είναι γεμάτες με απορρίμματα, από πλαστικές σακούλες και ποτήρια, μέχρι μεταλλικά κουτιά και αποτσίγαρα. Δυστυχώς, πολλά από αυτά καταλήγουν στις θάλασσες, με τεράστιες συνέπειες τόσο από την αισθητική ρύπανση και στην τουριστική κίνηση της χώρας όσο και στην αλλοίωση του οικοσυστήματός μας.

Μπορούμε σήμερα να κάνουμε κάτι για να αναστρέψουμε αυτήν την πορεία προς την ολική καταστροφή;

Μιλήσαμε με  τον Πρόεδρο της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης και στρατηγικό συνεργάτη της Coca-Cola, στο πρόγραμμα «Ανακυκλώνω στην παραλία»  αλλά και του «Zero Waste Cities», κ. Φίλιππο Κυρκίτσο.

1. Ποιες απειλές δέχεται σήμερα ο πλανήτης και ιδιαίτερα η θάλασσα, από την ανθρώπινη παραγωγή απορριμμάτων;

Η αλόγιστη ανθρώπινη παρέμβαση στο φυσικό μας περιβάλλον από την μη ολοκληρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων του δημιουργεί καταρχήν σημαντικές απειλές για την ύπαρξη μεγάλου αριθμού ειδών θαλάσσιας ζωής (θαλάσσιες χελώνες, φώκιες, ψάρια, πλαγκτόν κα). Παράλληλα, είναι απειλή για την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπινου είδους, αφού η ρύπανση της θαλάσσιας ζωής από τα παραγόμενα μικροπλαστικά που αλληλεπιδρούν με την τροφική αλυσίδα αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία, ασφυξία των θαλασσίων μικροσυστημάτων και κυρίως του θαλάσσιου πυθμένα που αποτελεί τον κρισιμότερο παράγοντα της ποιότητας της θαλάσσιας ζωής.

2. Μπορεί σήμερα ο πολίτης να αντιδράσει ή είναι ήδη πολύ αργά;

Η πλειονότητα των επιστημόνων σήμερα συμφωνεί ότι οι απειλές για τον πλανήτη συνεχώς αυξάνονται. Ωστόσο, μπορούμε ακόμη να  αντιστρέψουμε αυτές τις τάσεις και να επιτρέψουμε στα οικοσυστήματα να ξαναβρούν την ανθεκτικότητά τους. Κάθε λεπτό που περνάει είναι πολύτιμο, αλλά δεν είναι αργά. Με τη σωστή συνεργασία όλων των φορέων, των επιχειρήσεων και κυρίως των πολιτών, μπορούμε να μειώσουμε το περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα και να κληροδοτήσουμε στις επόμενες γενιές το δικαίωμα της ζωής σε έναν πράσινο πλανήτη.

«Ξέρετε πόσα μπορεί να κάνει και να επιτύχει ένας μόνο πολίτης αρκεί απλώς να θελήσει να ξεκινήσει αυτό το  περιβαλλοντικό – κοινωνικό ταξίδι αλλάζοντας τις συνήθειές του. Το σημαντικότερο είναι να πειστούμε πραγματικά ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε αυτό το ταξίδι και εν συνεχεία βήμα – βήμα να το υλοποιούμε όσο χρόνο και εάν μας πάρει. Έτσι, μεταμορφωνόμαστε σιγά – σιγά στην λύση του προβλήματος για την επίτευξη της βιωσιμότητας του πλανήτη και ταυτόχρονα αποτελούμε το ζωντανό μήνυμα και παράδειγμα αγάπης για τη ζωή και  για τους γύρω μας. Εάν αγαπάμε τον εαυτό μας, τα παιδιά μας και τις επόμενες γενιές, τότε θα πρέπει να αγαπάμε και να σεβόμαστε έμπρακτα τον πλανήτη που μας φιλοξενεί με το να επιδιώκουμε να πατάμε όσο πιο απαλά γίνεται πάνω στη γη.»

3. Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με την Coca-Cola;

Η Coca-Cola ανακοίνωσε πρόσφατα μία νέα στρατηγική υπεύθυνης ανάπτυξης, με σεβασμό στον άνθρωπο και το περιβάλλον, που δίνει μεγαλύτερη πλέον έμφαση και στα «Απορρίμματα». Στο πλαίσιο του παγκόσμιου οράματός της για «Έναν κόσμο χωρίς απορρίμματα» και του προγράμματος Zero Waste Cities αναζητά, σε κάθε αγορά στην οποία δραστηριοποιείται, τις βέλτιστες πρακτικές και τις κατάλληλες συνεργασίες που θα της επιτρέψουν να κάνει πράξη αυτό το όραμα. Στην Ελλάδα, επέλεξε τη Θεσσαλονίκη ως μία πόλη παράδειγμα για να εφαρμόσει πιλοτικά αυτό το πρόγραμμα και να συμβάλλει ώστε να γίνει η πρώτη πόλη στην Ελλάδα, με ρεαλιστική προοπτική να μπει στην δρόμο των μηδενικών απορριμμάτων.

Όταν μας πρότεινε τη συνεργασία στην υλοποίηση του προγράμματος “Ανακυκλώνω στην Παραλία ” για τη Θεσσαλονίκη, σκέφτηκα ότι αυτή είναι μία μοναδική ευκαιρία να κάνουμε περισσότερα και ταχύτερα.

Η Coca-Cola είναι μία εταιρεία που από τη μία πλευρά έχει παράδοση στην καινοτομία και από την άλλη διαθέτει όλα τα απαραίτητα στοιχεία εκείνα που αποτελούν προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος, δηλαδή, πόρους, μεγάλη αναγνωρισιμότητα, δίκτυο και κυρίως διάθεση για μακροχρόνια δέσμευση και αφοσίωση στον κοινό σκοπό.

Έτσι, συναντηθήκαμε με τον Δήμο Θεσσαλονίκης- ο οποίος έδειξε τον ίδιο ενθουσιασμό- και άλλους τοπικούς φορείς και κοινωνικές επιχειρήσεις της πόλης και ήδη πολύ γρήγορα ξεκινήσαμε τη δουλειά και τις δράσεις, από φέτος το καλοκαίρι.

4. Τι σημαίνει μηδενικά απορρίμματα και τι κυκλική οικονομία;

Η φιλοσοφία του Zero Waste αφορά στο σχεδιασμό και τη διαχείριση προϊόντων και πρακτικών, ώστε να ελαχιστοποιηθεί (μέχρι και μηδενισμού) ο όγκος και η τοξικότητα των απορριμμάτων που καταλήγουν στο χώμα, το νερό και τον αέρα, μολύνοντας τους κύκλους της ζωής.

Αυτό θα πραγματοποιηθεί, εάν εγκαταλείψουμε τη γραμμική πορεία ζωής των προϊόντων (linear economy) και την καταστροφική τους αντικατάσταση (destructive replacement) και υιοθετήσουμε τις πρακτικές της κυκλικής οικονομίας (circular economy), όπου τα προϊόντα  αποκτούν δεύτερη, ενδεχομένως και τρίτη ζωή μέχρι να μπουν πάλι οριστικά στον οικονομικό τους κύκλο.

Οι βασικές πρακτικές στις οποίες βασίζεται η κυκλική οικονομία, είναι:

  • Μείωση όγκου των απορριμμάτων (reduce)
  • Επανάχρηση (reuse)
  • Ανακύκλωση (recycle)

Για να μιλάμε απλά, αντί να πετάμε στην παραλία ένα πλαστικό μπουκάλι με νερό μπορούμε είτε να το βάζουμε στους ειδικούς κάδους, ώστε να πάει για ανακύκλωση είτε να το ξαναχρησιμοποιήσουμε. Αν όλοι το κάνουμε αυτό, δεν θα έχουμε πια απορρίμματα, αλλά πόρους!

5. Πείτε μας λίγα λόγια για το πρόγραμμα «Ανακυκλώνω στην Παραλία».

Το «Ανακυκλώνω στην παραλία», με κύριο μήνυμα «Ας Κρατήσουμε καθαρές, θάλασσες και ακτές» ξεκίνησε στις αρχές Ιουλίου, σε 5 περιοχές-παραλίες στην Ελλάδα: α) Δήμος Θεσσαλονίκης (όλη η Νέα Παραλία της Θεσσαλονίκης), β) Δήμος Θερμαϊκού (παραλία Ποταμός), γ) Νάξος (παραλία Άγιος Προκόπης), δ) Χανιά (παραλία Αγία Μαρίνα), και ε) Δήμος Μαραθώνα (παραλία Μπρεξίζα Νέας Μάκρης). Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από το The Coca-Cola Foundation και την Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης.  

Ειδικά για τη Θεσσαλονίκη, σε όλο το παραλιακό μέτωπο, από τον Λευκό Πύργο μέχρι σχεδόν την παιδική χαρά έχουν τοποθετηθεί περίπου 35 ορθοστάτες (σημεία συλλογής), για τη χωριστή συλλογή και των 4 υλικών χαρτιού, μετάλλου, πλαστικού και υπολειμμάτων, ενώ το γυαλί θα συλλέγεται σε καμπάνες.

Ταυτόχρονα, ενημερώνονται οι επισκέπτες, οι λουόμενοι και οι πελάτες των κοντινών καταστημάτων με ειδική ομάδα συνεργατών της Οικολογικής Εταιρείας Ανακύκλωσης, την ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. ECO-GREECE, οι οποίοι φορούν μπλουζάκια και καπέλα με τα logos της εκστρατείας, με τρία ποδήλατα κινούνται συνεχώς τις απογευματινές ώρες (6μμ-11μμ) και σταματούν όπου υπάρχει κόσμος για συζήτηση και διανομή του φυλλαδίου της εκστρατείας.

Τοποθέτηση ορθοστατών, συλλογή και εκστρατείες ενημέρωσης πραγματοποιούνται ταυτόχρονα, εκτός από τη Θεσσαλονίκη, και σε άλλες 4 παραλίες στην Ελλάδα. Είναι η πρώτη φορά σε πανελλήνια κλίμακα που εφαρμόζεται ένα τέτοιο, ολοκληρωμένο και υποδειγματικό πρόγραμμα ανακύκλωσης στην παραλία, το οποίο περιλαμβάνει χωριστή συλλογή και ενημέρωση.

Σε ημερήσια βάση εκτιμάται ότι ενημερώνονται περίπου 1.000 επισκέπτες στις παραλίες, ενώ ο συνολικός, εκτιμώμενος αριθμός των συμπολιτών μας που έχουν ενημερωθεί μέχρι στιγμής (μέχρι αρχές Αυγούστου), στόμα με στόμα,  ξεπερνά τους  58,000.

Αυτή τη στιγμή, υλοποιείται καθημερινός πρότυπος καθαρισμός, με μόνιμο, αμειβόμενο προσωπικό 25 περίπου συνεργατών που εργάζονται σε δύο βάρδιες σε όλα τα σημεία-παραλίες, για 12 εβδομάδες.

6. Είστε ευχαριστημένος από τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής;

Η εκτίμησή μας είναι ότι μέχρι το τέλος του  προγράμματος θα έχουμε συλλέξει περισσότερα από 150,000 κιλά υλικών τα οποία θα μπορούσαν να καταλήξουν στις παραλίες και από εκεί στην θάλασσα.

Βεβαίως, έχουμε πολύ δρόμο να κάνουμε ακόμα. Κάποιες φορές βρίσκουμε κλειστές πόρτες, αλλά δεν το βάζουμε κάτω. Γινόμαστε όλο και περισσότεροι.

«Όλοι μαζί δημιουργούμε τις προϋποθέσεις

για έναν κόσμο χωρίς απορρίμματα»

7. Γενικά που μπορούμε να ανακυκλώνουμε;

Παντού, στο σπίτι, στο γραφείο και σε οποιοδήποτε χώρο βρισκόμαστε. Η ανακύκλωση δεν είναι μια αγγαρεία, αλλά μία υποχρέωση προς τον εαυτό μας και προς τις επόμενες γενιές, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε, τον πλανήτη που ζούμε. Αυτό το καλοκαίρι είναι μία ευκαιρία να ξεκινήσουμε την ανακύκλωση και στις παραλίες.

8. Πείτε μας πρακτικά, πώς μπορεί να βοηθήσει ο καθένας και η καθεμιά, ενώ βρίσκεται στην παραλία;

Η διαδικασία είναι απλή. Διαλέγει το είδος του απορρίμματος, ανάλογα με το υλικό του και το τοποθετεί χωριστά, στους ειδικούς ορθοστάτες της παραλίας, που ξεχωρίζουν από την ειδική σημαία με το σήμα της εκστρατείας και στις ξεχωριστές σακούλες, σε κάθε ορθοστάτη (πλαστικό στη μία σακούλα, χαρτί στη δεύτερη, μέταλλο στην τρίτη ή άλλα απορρίμματα στην τέταρτη σακούλα). Απορρίμματα από γυαλί τοποθετούνται στις ειδικές καμπάνες και όχι στους ορθοστάτες. Επίσης, καλό θα ήταν να ακολουθήσει τις πρακτικές συμβουλές και οδηγίες των συνεργατών μας που περιέχονται και στο φυλλάδιο της εκστρατείας.

Το πιο σημαντικό όμως είναι να γίνει και ο ίδιος ή η ίδια «άγγελος» της ανακύκλωσης, προτρέποντας την παρέα του/της να κάνουν το ίδιο.

9. Στα πλαίσια της συνεργασίας σας με την Coca-Cola υλοποιείτε φέτος και ένα «Σχέδιο Πρόληψης για τη Θεσσαλονίκη». Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια και γι’ αυτό;

Πολύ σύντομα θα υποχρεωθούμε, από τη νέα οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να υιοθετήσουμε την κυκλική οικονομία, ως χώρα και να εξειδικεύσουμε και υλοποιήσουμε το ήδη υπάρχων Εθνικό Σχέδιο Πρόληψης. Για να έχει νόημα αυτό το σχέδιο, χρειάζεται, όπως καταλαβαίνετε, μαζικότητα στη συμμετοχή και ατομική και συλλογική βούληση αλλαγής του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε και ζούμε. Εκείνοι που μπορούν να επηρεάσουν τους πολίτες, περισσότερο από τον καθένα, είναι οι φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τα προβλήματα της καθαριότητας και της ανακύκλωσης καθημερινά στη βάση τους. Έχει λοιπόν μεγάλη σημασία κάθε σχετική πρωτοβουλία να περιλαμβάνει και τους Δήμους.

Η συνεργασία με την Coca-Cola μας έφερε κοντά με τον Δήμο της Θεσσαλονίκης, ο οποίος αυτή τη στιγμή διοικείται από μία δημοτική αρχή που εκτιμώ ότι έχει την πολιτική βούληση να δεσμευθεί και να «σπάσει αυγά» και στα θέματα της Πρόληψης Αποβλήτων. Είναι λοιπόν μία μεγάλη ευκαιρία να προχωρήσουμε άμεσα στη δημιουργία ενός  τοπικού σχεδίου δράσης, που θα λειτουργήσει πιλοτικά σε εθνικό επίπεδο και θα περιλαμβάνει τη μελέτη όλων των δεδομένων του δήμου (το υπάρχων ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμός του, τους πόρους που διαθέτει, τα χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητές του κ.α), τα οποία, σε συνδυασμό με τις διεθνείς καλές πρακτικές, θα οδηγήσουν σε καινοτόμες δράσεις Πρόληψης Αποβλήτων.

Οι δράσεις πρόληψης μπορεί να αφορούν είτε σε υλικά, όπως απόβλητα τροφίμων, χαρτί, τη μείωση των πλαστικών είτε σε χώρους όπως σχολεία, ξενοδοχεία είτε σε διαδικασίες του δήμου, όπως εφαρμογή βιώσιμων προμηθειών ή του Πληρώνω Όσο Πετάω.

Τα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη για το δήμο και τους δημότες του είναι σημαντικά διότι κάθε δράση πρόληψης εξοικονομεί πρώτες ύλες, ενέργεια και μειώνει το κόστος διαχείρισης των υπολοίπων απορριμμάτων.

10. Τι σας κάνει να έχετε αυτό το «πείσμα» και το πάθος να συνεχίζετε με την Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης;

Η δουλειά μας είναι να εισηγούμαστε δράσεις που γίνονται για πρώτη φορά, να δημιουργούμε καινοτομία και να ανοίγουμε νέους δρόμους. Δεν είναι πάντα εύκολο και πολλές φορές συναντούμε αντιδράσεις. Είναι όμως ανυπέρβλητη χαρά, όταν, μετά από καιρό, βλέπουμε τα όσα εισηγηθήκαμε να υιοθετούνται σε μεγαλύτερη κλίμακα και να γίνονται πράξη. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η κομποστοποίηση, για την οποία πολλοί στην χώρα μας είχαν άλλες σκέψεις, αλλά σήμερα έχει γίνει πλήρως αποδεκτή μέθοδος για την διαχείριση των οργανικών υλικών. Αυτό μας δίνει τεράστια δύναμη και κουράγιο να συνεχίσουμε. Αυτόν τον «πόλεμο» για τον πλανήτη μας πρέπει να τον κερδίσουμε, διότι δικαίωμα σε ένα βιώσιμο πλανήτη έχουν και οι επόμενες γενιές!

«Από φέτος τα απορρίμματα δεν μένουν παραλία, δεν κάνουν…μπάνιο!. Με τη δική σου συμβολή διαχωρίζονται και πάνε για ανακύκλωση»

Ποιος είναι ο Φίλιππος Κυρκίτσος.

Ο Φίλιππος Κυρκίτσος είναι Δρ. περιβαλλοντολόγος (φυσικός, MSc μετεωρολογίας, με μεταπτυχιακό στο περιβάλλον, διδακτορικό στην περιβαλλοντική μηχανική, Post-Doc στην περιβαλλοντική μηχανική και μεταπτυχιακό στην ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση, με μετεκπαίδευση ως εκπαιδευτής εκπαιδευτών).

Είναι εκπαιδευτής σε περιβαλλοντικά προγράμματα κατάρτισης ανέργων από το 1986-σήμερα, εκπαιδευτής Εκπαιδευτών του Εθνικού Κέντρου Πιστοποίησης από το 2006-σήμερα, περιβαλλοντολόγος μελετητής και σύμβουλος περιβάλλοντος από το 1983-σήμερα. Ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Μ.Κ.Ο. «Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης» (Ο.Ε.Α.), υπεύθυνος προγραμμάτων της Ο.Ε.Α., εκδότης του περιοδικού «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ» από το 1995-2011 και υπεύθυνος ηλεκτρονικών και άλλων εκδόσεων της Ο.Ε.Α., από το 2011 έως σήμερα.

Έχει συμμετάσχει ως ερευνητής ή επιστημονικός υπεύθυνος σε πολλές δεκάδες ερευνητικά ή μελετητικά προγράμματα και δράσεις, με διάφορα αντικείμενα σχετικά με το περιβάλλον και με ιδιαίτερη έμφαση στα εξής: α) Διαχείριση αποβλήτων, β) Ανακύκλωση ειδικών ρευμάτων αποβλήτων, γ) Προγράμματα πρόληψης και μηδενικής παραγωγής αποβλήτων, δ) Ολοκληρωμένη διαχείρισης αποβλήτων, ε) Εθνικός και Περιφερειακός Σχεδιασμός Διαχείρισης Αποβλήτων, στ) Εφαρμογή συστημάτων Pay As You Throw, ζ) Πράσινες Προμήθειες, η) Περιβαλλοντικής ενημέρωσης και εκπαίδευσης, θ) Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ι) Τεχνοοικονομικές μελέτες περιβαλλοντικών επενδύσεων κ.α..

Επίσης είναι μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (Ε.Ο.Α.Ν.), μέλος Νομοπαρασκευαστικών Επιτροπών και Επιτροπών Εμπειρογνωμόνων, μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Κομποστοποίησης (ΣΕΚ).